Francuskie ploteczki 4/2017

Co wydarzyło się w kwietniu we Francji? Całkiem sporo! Zapraszam na kwietniowe francuskie ploteczki. Wcześniejsze wpisy z tej serii znajdziecie w prawej kolumnie bloga pod tym samym tytułem.

Prima aprilis, bo się pomylisz! Miesiąc zaczął się od dowcipów (une blague, une farce) oraz nieprawdziwych informacji w mediach (un canular). We Francji dodatkowo dzień ten minął pod znakiem ryb albo papierowych (więcej TU), albo czekoladowych (więcej TU). Au fait, czy wiecie, jak powiedzieć po francusku Nabrałem Cię! albo Dałem się nabrać! Nie? Zajrzyjcie koniecznie TU!

Anglicyzmy cz. III

Język to taki wiecznie niezaspokojony stwór. Chodzi i węszy nowe słowa. Tu coś zasłyszy, tam coś podsłucha. Pożycza bez pytania, na wieczne nieoddanie ;) Szczególnie upodobał sobie język angielski. 

 

Cokolwiek by nie mówić o niechęci Francuzów do tego języka, we francuskim aż roi się od anglicyzmów. Według Wikipedii stanowią one 25 % wszystkich zapożyczeń (sic!). By rzucić nieco więcej światła na to zagadnienie, podzielę się z Wami bardzo fajnym artykułem, który ściągnęłam za darmo ze strony francuskiego magazynu LCFF. Wielokrotnie przetestowałam na moich uczniach. Myślę, że i Wam się spodoba :) 

Słowa zakończone na UM - wymowa

Dzisiaj chciałabym zwrócić Waszą uwagę na wymowę słów zakończonych na -um. Należy pamiętać, że w tym przypadku um nie czytamy jako samogłoskę nosową [œ̃], ale jako [ɔm]. 

 

 Je mâche un chewing-gum et je bois du rhum tout en regardant mon aquarium :) 

Excusez-moi !

Wszyscy dobrze znamy zwrot Excusez-moi. Używamy go w stosunku do osoby, z którą jesteśmy na Pan / Pani lub do grupy osób. Gramatycznie jest to tryb rozkazujący od vous + zaimek osobowy moi. Natomiast kiedy zwracamy się do osoby, z którą jesteśmy na TY, należy użyć formy Excuse-moi. Gramatycznie jest to tryb rozkazujący od tu + zaimek osobowy moi.

Obie formy są prawie identyczne. Różni je tylko jedna literka z, która wpływa na ich wymowę. Często uczniowie nie widzą tej subtelnej różnicy i wymawiają obie formy tak samo.  Jest to oczywiście błąd. Już tłumaczę, o co mi chodzi :)

       Excusez-moi  ---- e wymawiamy       [εkskyze mwa]

     Excuse-moi   ---- e NIE wymawiamy  [εkskyz mwa]

Użycie :

Zwrotów używamy, kiedy chcemy kogoś za coś przeprosić :

Excuse-moi, je ne l'ai pas fait exprès. 

Przepraszam / Wybacz mi, nie zrobiłem/łam tego specjalnie.

lub kiedy zaczepiamy kogoś, aby o coś zapytać lub poprosić :

Excusez-moi, vous avez l'heure, s'il vous plaît?

Przepraszam, która godzina?

Excusez-moi, vous savez comment aller à la gare, s'il vous plaît?

Przepraszam, czy wie Pan/Pani jak dojść na dworzec? 

Źródło : Internet

Vous foutez pochodzi od bezokolicznika foutre, które w tym kontekście oznacza faire. 

"pt" - wymowa

W dzisiejszym poście chciałabym zwrócić Wam uwagę na słowa (mniej lub bardziej popularne), w których występuje zlepek dwóch spółgłosek "p" i "t" i w których "p" jest tylko statystą ;), czyli nie wymawiamy go!!! 

Rodzina "compter":

- compter - liczyć

- un compte  - konto

- un comptable - księgowy

- la comptabilité - księgowość

- se rendre compte de / que - zdać sobie sprawę z / że

Rodzina "sculpter" :

- sculpter - rzeźbić

- un sculpteur - rzeźbiarz

- une sculpture - rzeźba

Rodzina "baptiser" :

- baptiser - ochrzcić

- le baptême - chrzest 

- un baptiste - baptysta 


Zmotywowana dyskusją, która wywiązała się w komentarzach pod postem, próbowałam znaleźć jakąś konkretną zasadę, której byłabym pewna, ale bez skutku. Jeśli jesteście ciekawi propozycji Czytelników, zajrzyjcie do komentarzy. Najbardziej zaintrygowała mnie teoria o sylabach. Problem w tym, że francuskie zasady dzielenia wyrazów na sylaby różnią się od polskich. Nie jestem specjalistką w tej dziedzinie, więc aby nie popełnić błędu, nie zaryzykuję analizy podanych przeze mnie przykładów pod tym kątem.

Rozwijając jednak temat, skuszę się na pogrupowanie słów z "pt".

Grupa 1 - "p" nie wymawia się : np. compter, sculpter, baptiser (patrz przykłady powyżej)

Grupa 2  - "p" można wymawiać lub nie (obie wymowy są poprawne), oto przykłady :

Rodzina  "prompt":
- prompt / prompte - prędki, szybki, nagły
- promptement - szybko, nagle 

Rodzina "dompter" :
- dompter - oswoić (o zwierzętach), ujarzmić, poskromić
- domptable - dający się oswoić, poskromić -> un animal domptable
- un dompteur - treser zwierząt  
    
Grupa 3 - "p" wymawia się (często na końcu wyrazu), oto przykłady:
- un concept  - pojęcie
- abrupt / abrupte - stromy
- un sceptre - berło

Ciekawym przykładem jest też  rodzina "sept" (siedem) :
- w słowie sept nie wymawiamy "p", ale w słowach pochodzących od niego już tak, oto przykłady :
 - septembre - wrześcień (kiedyś wrzesień był siódmym miesiącem roku a nie dziwiątym;)
- septante - 70 (synonim do soixante-dix używany głównie w Belgii i Szwajcarii)
   
Moja konkluzja : nie ma chyba sensu "chercher midi a quatorze heures", najlepiej zapamiętać najpopularniejsze słowa, gdzie "p" jest nieme, a w innych przypadkach zdać się na intuicję :)   

PS. Przydałby się jakiś dobry lingwista lub student romanistyki, który podpytałby swoich profesorów i pomógł w rozwiązaniu tej zagadki ;) 

TOUS - wymowa

Przy okazji postu na temat wymowy PLUS (patrz TUTAJ), jeden z Czytelników zadał pytanie na temat wymowy TOUS. Na szczęście zagadnienie jest dość proste. Wystarczy zapamiętać tylko dwie zasady.

Zasada nr 1:

TOUS wymawiamy jako [tu], kiedy stoi przed rzeczownikiem rodzaju męskiego w liczbie mnogiej:

tous les hommes

tous mes problèmes

Zasada nr 2 :

TOUS wymawiamy jako [tus], kiedy występuje jako zaimek (zastępuje grupę osób), najczęściej występuje na końcu zdania lub wyrażenia

Je vous remercie tous  ( Dziękuję wam wszystkim) 

Oto kilka przykładów. Potrenujcie wymowę. Odpowiedzi jak zwykle znajdziecie w komentarzu.

1. tous nos amis

2. tous ensemble

3. tous les jours

4. regardez tous! 

5. bonjour à toutes et à tous

6. tous les ans

7. tous les autres

8. tous ces gens-là

9. je vous embrasse tous

10. merci à tous 

PLUS - wymowa

Wiele osób ma problem z wymową PLUS, ponieważ raz wymawiamy "s", a raz nie. Na szczęście w tym szaleństwie jest metoda!

Wystarczy zapamiętać, że "s" NIE wymawiamy w 2 przypadkach :

I.  [ply] + przymiotnik / przysłówek zaczynający się od spółgłoski 

     => Elle est plus belle que moi.  

     => Je vais rentrer à la maison plus tôt. 

II. [ply] w zaprzeczeniu ne.....plus (już nie)

     => Elle n'est plus jeune. 

     => Je ne travaille plus ici. 

Pozostałe przypadki, w których "s" wymawiamy :

III.  [plyz] + samogłoska  => Il est plus (z) intelligent que toi. 

IV.   [plys] na końcu  => Je t'aime encore plus. 

V.     [plys] + que   => Il m'aime plus que tout.

                         

VI.   [plys] + de      => Je dois prendre plus de vacances.

                              => Je voudrais avoir plus de temps libre.

VII.  [plys] przy dodawaniu  => deux plus deux égalent quatre

A teraz Wasza kolej! Przeczytajcie zdania i spróbujcie poprawnie wymówić PLUS.  Odpowiedzi znajdziecie w komentarzu. 

1. un peu plus
2. plus tard
3. plus tôt
4. plus ou moins
5. de plus en plus
6. on ne peut plus
7. demander plus
8. c'est le plus important
9. elle n'est plus là
10. il y a beaucoup plus de monde
11. rien de plus
12. sans plus
13. la plus grande partie
14. moi non plus
15. on ne comprend plus
16. plus un mot
17. il n'y a plus personne
18. ni plus ni moins   
   

wymowa [y], czyli "zrób dzióbek"

Kto miał problem z wymową francuskiej samogłoski "u" (zapis fonetyczny [y]), ręka w górę! Uuuu prawie wszyscy? ;) Wnioskuję, że ci nieliczni, którzy nie podnieśli ręki, musieli wcześniej opanować niemieckie ü albo nauczyć się tego dźwięku przy jeszcze innej okazji. 

Zapraszam Was na stronę MuzycznaFrancja, gdzie znajdziecie bardzo ciekawy wpis o tym, jak zrobić dzióbek, by prawidłowo wymawiać dźwięk [y]. Jako ćwiczenie autor bloga proponuje przyjemną piosenkę Marca Lavoine'a pod tytułem "On a cru".  

Ale dlaczego wymawianie [y] jest takie ważne? Ponieważ zła wymowa może zmienić znaczenie słowa. Oto kilka przykładów. Porównajcie zapis fonetyczny dla każdej pary słów.

rue [ry] (ulica)                                           roue [ru]  (koło)
pull [pyl] (sweter)                                      poule [pul] (kura)
puce [pys] (pchła)                                       pouce [pus] (kciuk)
russe [rys] (rosyjski)                                  rousse [rus] (ruda, o kobiecie)


pur [pyr]  (czysty, np. o wodzie)                  pour [pur] (dla, aby) 

nu [ny] (nagi)                                             nous [nu]  (my)

lu [ly] (participe passé od lire - czytać)         loup [lu] (wilk)
pu [py] (participe passé od pouvoir - móc)    poux [pu] (wesz)
vu [vy] ( participe passé od voir - widzieć)    vous [vu] (wy)

Z opałów może czasami wyratować nas kontekst. Jeśli źle wymówimy [y] np. w zdaniu : Hier j'ai vu mes amis, nasz rozmówca domyśli się, że nie chodziło o vous ale o vu. Ale jeśli chcecie uniknąć wpadki w sklepie odzieżowym i poprosić o sweter a nie kurę, to biegiem przed lustro i ćwiczyć "dzióbek" :)

PS A może Wy znacie jeszcze inne tego typu przykłady? 

Anglicyzmy cz. II (wymowa)

Oto kolejne przykłady anglicyzmów w języku francuskim. Dziękuję Czytelnikom za ciekawe propozycje, które pojawiły się pod wpisem Anglicyzmy cz. I. 

Lista słówek poniżej.

Anglicyzmy cz. I (wymowa)

Ogólnie język francuski broni się rękami i nogami przed napływem słów pochodzenia angielskiego. Francuzi dbają o czystość języka do tego stopnia, że niektóre powszechnie używane w innych językach obcych anglicyzmy zastępowane są francuskimi odpowiednikami, co według mnie utrudnia tylko komunikację. Aktualizacja styczeń 2016 : ten wstęp napisałam 4 lata temu :) Od tego czasu wiele się zmieniło. Używanie anglicyzmów jest na porządku dziennym. 

Oto kilka z nich, które wybrałam ze względu na specyficzną wymowę. 

Vingt - wymowa

Pisałam już o wymowie liczebników six, dix i huit. Dziś kolej na liczebnik vingt, bowiem i tutaj mamy do czynienia z pewną nieregularnością.

Vingt wymawiamy na dwa sposoby : 

- [wę]  => liczebnik 20

- [węt] => liczebniki od  22 do 29  czyli [wętdy], [węttrła] (...) [wętłit],  

           [wętnef] (niestety o tej zasadzie bardzo często zapominamy!!)

           => w łączeniach 21 [węteę] 20 ans [wętą]

Jeśli natomiast mamy do czynienia ze złożeniami liczebnika quatre-vingt to vingt zawsze wymawiamy jako [wę]:

- 82 [katrwędy]

- 88 [katrwęłit]

- 90 [katrwędis]

- 95 [katrwękęz]

Zródło: Internet

ail / aile - wymowa

Od kiedy pamiętam zawsze miałam trudności w zapamiętaniu wymowy tych dwóch słów : un ail i une aile.

un ail = czosnek

une aile = skrzydło

Aby ułatwić sobie i Wam to zadanie, proponuję  skojarzyć ich wymowę  z wymową innych słów. 

un ail [aj]  =>  aïe! [aj]  (kiedy nas coś boli)

Moja propozycja: 

Quand on mange trop d'ail [tro daj], on crie après  aïe aïe aïe! [ajajaj]

une aile  [el] => une hirondelle  [irądel]

Moja propozycja:

Les ailes [lezel] des hirondelles [dezirądel] sont très belles.

une hirondelle = jaskółka

six, huit, dix - błędy w wymowie

Zainspirowana wcześniejszym postem o wymowie [e] postanowiłam poruszyć kolejny równie często zaniedbywany temat związany z poprawną wymową. Mianowicie chodzi o liczebniki : six, huit i dix. Wydawać by się mogło, że nie ma w ich wymowie niczego trudnego. Pozory mogą jednak mylić. Istnieją pewne różnice, które warto zapamiętać, żeby jeszcze lepiej mówić po francusku!

Liczebnik huit może być wymawiany na dwa sposoby:

- [łit]  + rzeczownik zaczynający się na samogłoskę lub h nieme

huit appartements [łit apartymą]

huit hommes [łit om] 

- [łi]  + rzeczownik zaczynający się na spółgłoskę

huit mois [łi mła]

huit semaines [łi smen]

Liczebniki six i dix również wymawiamy na różne sposoby, w zależności od otoczenia w jakim się znajdują:

- [sis] / [dis]  jeśli nie występuje po nich żaden rzeczownik

six plus dix egale seize 

il y en a six

- [siz] / [diz]  + rzeczownik zaczynający się na samogłoskę lub h nieme

six ordinateurs [sizordinater]

dix heures [dizer]

- [si] / [di] + rzeczownik zaczynający się na spółgłoskę

six chats [si sza]

dix chiens [di szję]

"e" nieme - błędy w wymowie

Jak sami dobrze wiecie, w języku francuskim wymówienie błędnie jednej literki może czasami wpłynąć na poprawne zrozumienie wypowiedzi. Często w tym zamieszaniu bierze udział "e" nieme. Poniżej zestawiłam ze sobą części mowy, które często są błędnie wymawiane szczególnie przez osoby początkujące, choć i nie tylko, bowiem nauczyciele często nie zwracają na ten błąd uwagi :/

UWAGA : żeby ułatwić Wam zrozumienie zagadnienia,  dorzuciłam wymowę w kwadratowych nawiasach; jest to zapis fonetyczny zbliżonym do wymowy polskiej, przy użyciu polskich liter; oficjalny zapis wygląda inaczej!